Ο κινηματογράφος στην κατήχηση (1ο μέρος)

Ο κινηματογράφος αξιοποιεί -όπως κάθε τέχνη- την εμπειρία και τη φαντασία του ανθρώπου και τις απεικονίζει με εξαιρετικά παραστατικό και μυθικό τρόπο. Προκαλεί ευχαρίστηση, συγκίνηση, εξάπτει τη φαντασία, δημιουργεί πρότυπα σκέψης και θέασης των πραγμάτων. 

Στο πλαίσιο της χριστιανικής κατήχησης, μας ενδιαφέρει να διακρίνουμε το πραγματικό από το φανταστικό και την αλήθεια από την πλάνη. Η φαντασία είναι δώρο του Θεού, σπουδαίο χάρισμα του ανθρώπου που του επιτρέπει να λειτουργεί ως δημιουργός, δηλαδή είναι μέρος της εικόνας του Δημιουργού μέσα μας. Κάθε δημιουργία επεκτείνει την πραγματικότητα, ξεδιπλώνει δυνατότητες του ανθρώπου και του περιβάλλοντός του. Προσφέρει χαρά τόσο στον δημιουργό όσο και σε εκείνους που απολαμβάνουν το αγαθό δημιούργημα. Αρκεί να είναι αγαθό. Διότι ο άνθρωπος με τη φαντασία του μπορεί να παραπλανηθεί, να εκγλωβιστεί σε μια μάταιη και ανέφικτη ιδέα ή να νομίσει κάτι ως αγαθό χωρίς να είναι και, τελικά, να προκαλέσει κακό. Επομένως, η φαντασία είναι αγαθή όταν δεν παραπλανά, αλλά μας λέει την αλήθεια. Ωστόσο, ακόμα και η πλανεμένη φαντασία δεν αποτελεί κακό από μόνη της. Η ευθύνη μας ξεκινάει όταν αυτή επηρεάζει τις πράξεις μας. 

Η προβολή λοιπόν μιας ταινίας στο πλαίσιο της κατήχησης οφείλει να είναι προσεκτικά επιλεγμένη και να συνοδεύεται από κριτική για το αν προβάλλει μια αληθή ή ψευδή εικόνα της πραγματικότητας.

Η επιθυμία του ανθρώπου ως δώρο δημιουργικότητας και ως πηγή απληστίας

Κατά την εκρηκτική γέννηση του σύμπαντος υπήρξε μια εκπληκτική σύμπτωση φυσικών συνθηκών, οι οποίες επέτρεψαν να εμφανιστεί η ζωή και ένα εξαιρετικά πολύπλοκο και εύθραυστο ον, όπως ο άνθρωπος, μέσα σε ένα περιβάλλον που έχει συνεχή ροπή προς τη φθορά και την αποδόμηση. Ο άνθρωπος έχει το προνόμιο και την τραγικότητα να έχει επίγνωση του εαυτού του αλλά και της φθοράς του. Έτσι, διαρκώς επιθυμεί να διευρύνει τα φυσικά του όρια. Στη γλώσσα της θεολογίας λέμε ότι είναι πλασμένος "κατ'εικόνα Θεού" (Ν. Ματσούκα, Οἰκουμενική Θεολογία, εκδ. Κυριακίδη, 2016, σσ.53-55). Αυτή η επιθυμία είναι ένα δώρο που προικίζει τον άνθρωπο με αστείρευτη δημιουργικότητα και ανοίγει την προοπτική για τη σχέση με τον Θεό, ο οποίος είναι ο μόνος που μπορεί να επεκτείνει ριζικά τα όρια του ανθρώπου. Αν όμως ο άνθρωπος αρνηθεί τη σχέση με τον Θεό, η ίδια επιθυμία μπορεί να τον παρασύρει στη λατρεία δυνάμεων και εξουσιών αυτού του κόσμου, που δεν είναι παρά είδωλα. Αυτό είναι η "ειδωλολατρία" και συνδέεται άρρηκτα με την απληστία, τη ζήλια, το μίσος και τη βία που βιώνει ο άνθρωπος. 

Εν μέσω του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, στην ταινία Ο Μεγάλος Δικτάτωρ, ο Τσάρλι Τσάπλιν δίνει μια πολύ όμορφη εικόνα για την πάλη του ανθρώπου να διασώσει την ομορφιά της ζωής και του έρωτα, ενάντια στην απληστία που γεννά την απανθρωπιά του πολέμου.

Ποιός ο λόγος της κατήχησης;

Πολλές διδασκαλίες καλούνται "χριστιανικές" ή "ορθόδοξες" χωρίς να είναι (Ματθ. 7,15-23). Σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη, η αληθινή χριστιανική κατήχηση δεν αποτελεί εκμάθηση ηθικών νόμων και κανόνων συμπεριφοράς, αλλά μαθητεία σε έναν ανακαινισμένο τρόπο ζωής, ο οποίος μορφώνει μέσα στον άνθρωπο την εικόνα του εραστή και ερώμενου Χριστού και ανοίγει το δρόμο για μία προσωπική εξέλιξη στους διάπλατους κοινωνικούς ορίζοντες της Βασιλείας που ετοίμασε εκείνος για τους μαθητές του (Μάρκ. 2, 18-28 και Λουκ. 13,18-21). Ωστόσο, η ανακάλυψη και η βίωση αυτής της καινούργιας ζωής περνάει από μία στενή και δύσβατη οδό, την οποία λίγοι ακολουθούν (Ματθ. 7,13-14). Προϋποθέτει αντιμετώπιση των κυριαρχικών δυνάμεων αυτού του κόσμου, με λογική, σύνεση και ακεραιότητα, σε μία υπομονετική πορεία ωρίμασης μέχρι το τέλος (Ματθ. 10,16-22). Αν σταματήσει η προσπάθεια για ωρίμαση και καρποφορία, η χριστιανική ζωή κινδυνεύει να χάσει το νόημά της, να στερέψει από ζωντάνια και να αποξηρανθεί (Ματθ. 7,19 και 21,19). Γι' αυτό και η κατήχηση "εἶναι ἀπαραίτητη γιά ὅλα τά μέλη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος, καί μάλιστα διά βίου" (Ν. Ματσούκα, Οἰκουμενική Θεολογία, εκδ. Κυριακίδη, 2016, σ. 357).

Το ιστολόγιο αυτό δημιουργήθηκε με αφορμή την κατηχητική συντροφιά νέων στον Άγιο Γεράσιμο Ιλισίων, με την ελπίδα να συμβάλει στην καρποφορία των συναντήσεων.